春寒賜浴華清池
溫泉水滑洗凝脂
侍兒扶起嬌無力
始是新承恩澤時
Xuân hàn tứ dục Hoa Thanh trì (2)
Ôn tuyền thủy hoạt tẩy ngưng chi
Thị nhi phù khởi kiều vô lực
Thủy thị tân thừa ân trạch thì
Mùa xuân nhà vua cho nằng tắm ở ao Hoa Thanh. Nước suối ấm chảy mau, rửa thân thể mịn màng như mỡ đọng. Con hầu nâng dậy, nàng yếu đuối tưởng chừng như không có sức để đứng lên nổi. Đó là lúc nàng bắt đầu được thừa ân vua.
Trời xuân lạnh suối tuôn mạch ấm,
Da mỡ đông kỳ tắm ao Hoa.
Vua yêu bận ấy mới là,
Con hầu nâng dậy coi đà mệt thay.
Hai câu trên đối ngữ trọn vẹn: trời xuân lạnh, da mỡ đông; mạch ấm,
ao Hoa; suối tuôn, kỳ tắm. Cũng lại những âm vận giao hòa. Người đẹp da
mỡ đông đứng nguy nga như một pho ngọc thạch giữa vạn vật: trời xuân,
suối ấm, ao hoa. Ta liên tưởng đến Nguyễn Du: Rõ ràng trong ngọc trắng
ngà, Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên...
Vua yêu bận ấy mới là...
Mới là làm sao? Phép bỏ lửng thật là duyên dáng, đậm đà. Cho ta tha
hồ hình dung sự yêu dấu của vua... Và bỗng dưng ta cũng tưởng mình là
chúa. Bởi vì chưng nàng đã là Hoàng Hậu thì tất nhiên cái kẻ yêu si mê
nàng không thể nào chẳng phải là vua. Thi sĩ đã có quyền lực vạn năng
biến tất cả chúng ta trở thành vua chúa hết. Và Hoàng Hậu còn sống mãi
trong vần nhịp cho đời đời vua khắp chốn dấu yêu. Vua yêu bận ấy mới là,
Con hầu nâng dậy coi đà mệt thay. Tại sao mệt? Cho con hầu phải nâng
dậy tại sao? Nàng tự đứng lên không được ư? Vì sao ẻo lả và vần điệu uốn
éo quẩn quanh qua lại như mơ màng mộng đẹp vấn vương: mới là ... bận ấy
... vua yêu ... Mệt thay nâng dậy con hầu đà coi...
Những tiếng đẹp nhất vẫn là những tiếng vô nghĩa nhất: coi đà, mệt thay, mơi là, bận ấy...
(1) Hán Hoàng 漢皇: Chỉ Đường Minh Hoàng 唐明皇. Bạch Cư Dị 白居易 là bầy tôi nhà Đường, không tiện kể lại truyện Minh Hoàng, nên phải xưng như thế.
(2) Hoa Thanh trì 華清池: Tên ao, ở trên núi Nam Li 南驪, huyện Lâm Đồng 臨潼, tỉnh Thiểm Tây 陝西.
(3) Kim bộ diêu 金步搖: Tên vật trang sức trên đầu phụ nữ thời cổ, lúc đi lung lay vì có những tua vàng giủ xuống.
(4) Li Cung 驪宮: Tức là cung Hoa Thanh 華清.
(5) Ngư Dương 漁陽: Tên đất xưa, nay bao quát Bắc Kinh 北京, Thiên Tân 天津 và tỉnh Hà Bắc 河北. An Lộc Sơn 安祿
山 nổi loạn ở đây.
(6) Nghê thường vũ y khúc 霓裳羽衣曲: Tên khúc múa thần tiên.
(7) Hoa điền 花鈿: Đồ trang sức cài đầu phụ nữ.
(8) Ngọc tao đầu 玉搔頭: Tên một thứ trâm bằng ngọc.
(9) Kiếm Các 劍閣: Tên đất ở tỉnh Tứ Xuyên 四川.
(10) Nga Mi 峨嵋: Tên núi, nay ở phía tây nam huyện Nga Mi, tỉnh Tứ Xuyên 四川.
(11) Văn linh 聞鈴: Khi đến Tà Cốc, Đường Huyền Tông 唐玄宗 nghe tiếng chiêng trong lúc mưa dầm, buồn bã vì nhớ tới Quý Phi, liền làm ra khúc ca gọi là Vũ Lâm Linh khúc (khúc chiêng trong lúc mưa dầm).
(12) Mã Ngôi 馬嵬: Tên đất, nay ở phía tây huyện Hưng Bình 興平, tỉnh Thiểm Tây 陝西, nơi Dương Quý Phi chết.
(13) Thái Dịch 太液: Tên ao.
(14) Vị Ương 未央: Tên cung.
(15) Lê Viên 梨園: Nơi diễn kịch trong cung đời Đường. Vua Minh Hoàng có một đội con hát riêng kén những con nhà tử tế, dạy lập trong vườn riêng gọi là "lê viên". Bọn con gái đó được gọi là "lê viên tử đệ", hoặc dài dòng hơn "Hoàng đế lê viên tử đệ".
(16) A giám 阿監: Chức giám thị trong cung.
(17) Thanh nga 青娥: Các cung nữ trẻ tuổi.
(18) Lâm Cung 臨邛: Tên huyện đời Đường, thuộc tỉnh Tứ Xuyên 四川.
(19) Hồng Đô 鴻都: Chỉ kinh đô thần tiên.
(20) Phương sĩ 方士: Đạo sĩ, người theo về phương thuật như phù thủy, phu tiên, v.v.(21) Bích lạc 碧落, Hoàng tuyền 黃泉: Bích lạc là khoảng không xanh biếc ở trên trời. Hoàng tiền là suối vàng, dưới âm phủ.
(22) Xước ước 綽約: Dáng điệu yếu đuối.
(23) Thái Chân 太真: Tên Dương Quý Phi.
(24) Tiểu Ngọc 小玉: Tên người. Đây chỉ thị nữ của các nàng tiên.
(25) Song Thành 雙成: Tức Đổng Song Thành, thị nữ của Tây Vương Mẫu 西王母.
(26) Cửu hoa trướng 九華帳: Trướng có dệt các các vẻ rực rỡ.
(27) Chiêu Dương 昭陽: Tên điện, nơi Dương Quý Phi ở lúc sinh thời.
(28) Bồng Lai 蓬萊: Tên cung.
(29) Trường Sinh 長生: Tên điện trong cung nhà Đường.
(30) Tị dực điểu 比翼鳥: Chim liền cánh. Sách Nhĩ Nhã 爾雅 nói rằng: Phương nam có loài chim liền cánh, không liền cánh không bay, tên là chim kiêm kiêm 鶼鶼.
(31) Liên lí chi 連理枝: Hai cành khác gốc mà nối liền nhau.
tham khảo
Thơ Đường cuốn 2, Trần Trọng San, Nhà xuất bản Bắc Đẩu, Saigon, 1979.http://zh.wikipedia.org/zh-tw/長恨歌https://www.youtube.com/watch?t=12&v=KCsccZVCX2M【中国古典乐曲欣赏】長恨歌
Đức vua Hán mến người khuynh quốc,
Trải bao năm tìm chuốc công toai.
Nhà Dương có gái mới choai,
Buồng xuân khóa kín chưa ai bạn cùng.
Lạ gì của tuyết đông ngọc đúc,
Chốn ngai vàng phút chốc ngồi bên.
Một cười trăm vẻ thiên nhiên,
Sáu cung nhan sắc thua hờn phấn son.
Trời xuân lạnh suối tuôn mạch ấm,
Da mỡ đông kỳ tắm ao Hoa.
Vua yêu bận ấy mới là,
Con hầu nâng dậy coi đà mệt thay!
Vàng nhẹ bước lung lay tóc mái,
Màn phù dung êm ái đêm xuân.
Đêm xuân vắn vủn có ngần,
Ngai rồng từ đấy chậm phần vua ra.
Suốt ngày tháng tiệc hoa vui mãi,
Đêm xuân tàn xuân lại còn đêm.
Ba nghìn xinh đẹp chị em,
Ba nghìn yêu quý chất nêm một mình.
Nhà vàng đúc đêm thanh ôm ấp,
Lầu ngọc cao, say ắp màu xuân.
Anh em sướng đủ mọi phần,
Mà cho thiên hạ có lần rẻ trai.
Vẳng Tiên Nhạc khắp nơi nghe biết,
Làn gió đưa cao tít Ly Cung.
Suốt ngày múa hát thung dung,
Tiếng tơ, tiếng trúc say lòng quân vương.
Ầm tiếng trống Ngư Dương kéo đến,
Khúc Nghê Thường tan biến như không.
Chín lần thành khuyết bụi tung,
Nghìn xe, muôn ngựa chơi vùng Tây Nam.
Đi lại đứng hơn trăm dặm đất,
Cờ Thúy Hoa bóng phất lung lay.
Sáu quân rùng rắng làm rầy,
Mày ngài trước ngựa lúc này thương ôi!
Ai người nhặt thoa rơi bỏ đất,
Ôi Thúy Kiều ngọc nát vàng phai.
Quân vương bưng mặt cho rồi,
Quay đầu trông lại, máu trôi lệ dàn.
Gió tung bụi mê man tản mác,
Đường thang mây Kiếm Các lần đi.
Vắng tanh dưới núi Nga My,
Mặt trời nhạt thếch, tinh kỳ buồn tênh.
Đất Ba Thục non xanh, nước biếc,
Lòng vua cha thương tiếc hôm mai.
Thấy trăng luống đã đau người,
Đêm mưa đứt ruột, canh dài tiếng chuông.
Phúc trời đất quay cuồng vận số,
Bánh xe rồng đến chỗ ngày xưa.
Đất bùn chỗ chết còn trơ!
Thấy đây mặt ngọc, bây giờ Mã Ngôi!
Đầm vạt áo vua tôi giọt lệ,
Gióng dây cương ngựa tế về Đông.
Cảnh xưa dương liễu, phù dung,
Vị Ương, Thái Dịch, hồ cung vẹn mười.
Phù Dung đó! Mặt ai đâu tá?
Mày liễu đâu? Cho lá còn như!
Càng trông hoa liễu năm xưa,
Càng xui nước mắt như mưa ướt đầm.
Xuân đào lý gió đêm huê nở,
Thu khi mưa rụng lá thu đồng.
Kìa Nam Uyển, nọ Tây Cung,
Đầy thềm ai quét lá hồng thu rơi.
Vườn lê cũ những ai con hát,
Mái tóc coi trắng phớt lạ lùng.
Những ai coi giữ tiêu phòng?
Mày xanh thuở ấy nay cùng già nhăn.
Trước cung điện nhìn sân đêm tối,
Đom đóm bay gợi mối u sầu.
Ngọn đèn khêu đã cạn dầu,
Khó thay! giấc ngủ dễ hầu ngủ xong!
Tiếng canh tối tùng tùng điểm trống,
Năm canh dài chẳng giống đêm xưa.
Sông Ngân lấp lánh sao thưa,
Trời chưa muốn sáng, sao chưa sáng trời?
Trên mái ngói sương rơi áo lạnh,
Trong chăn nằm bên cạnh là ai?
Cách năm sống thác đôi nơi,
Thấy đâu hồn phách vãng lai giấc nồng!
Khách đạo sĩ Lâm Cùng có gã,
Chơi Hồng Đô phép lạ thần thông.
Xót vì vua chúa nhớ nhung,
Mời sai phương sĩ hết lòng ra tay.
Cưỡi luồng gió như bay như biến,
Trên trời xanh, dưới đến đất đen.
Hai nơi bích lạc, hoàng tuyền,
Dưới trên tìm khắp, mơ huyền thấy chi.
Sực nghe nói tìm đi mé bể,
Có non tiên ngoài phía hư không.
Rỡ ràng cung điện linh lung,
Xa trông năm sắc mây lồng đẹp sao!
Trong tha thướt biết bao tiên tử,
Một nàng tiên tên chữ Ngọc Chân.
Mặt hoa da tuyết trắng ngần,
Dáng như người ấy có phần phải chăng?
Mái tây gõ cửa vàng then ngọc,
Cậy đưa tin Tiểu Ngọc, Song Thành.
Nghe tin sứ giả Hán Đình,
Cửu Hoa trong trướng giật mình giấc mơ.
Cầm áo dây, thẩn thơ buồn bực,
Mở rèm châu bình bạc lần ra.
Bâng khuâng nửa mái tây tà,
Thềm cao xuống chiếc mũ hoa lệch đầu.
Phới tay áo, bay màu ngọn gió,
Giống Nghê Thường khúc múa năm xưa.
Lệ dàn mặt ngọc lưa thưa,
Cành lê hoa chíu hạt mưa xuân đầm.
Ngừng nước mắt âm thầm buồn bã,
Đội ơn lòng, xin tạ quân vương.
Từ ngày cách trở đôi phương,
Vắng tanh tăm tiếng, mơ màng hình dong.
Nơi Đế điện rứt vòng ân ái,
Chốn Tiên Cung thư thái tháng ngày,
Cõi trần ngoảnh lại mà hay,
Tràng An chẳng thấy, thấy đầy bụi nhơ.
Lấy chi tỏ tình xưa thâm thú?
Gửi cành thoa vật cũ cầm xuôi.
Thoa vàng hộp khảm phân đôi,
Nửa xin để lại, nửa thời đem đi.
Chỉ xin nguyện lòng ghi tạc dạ,
Tựa thoa vàng bền chắc không phai,
Thời cho cách trở đôi nơi,
Nhân gian rồi với trên trời gặp nhau.
Ân cần dặn mấy câu lâm biệt,
Lời thề xưa lòng biết với lòng,
Là đêm Trùng Thất ngồi chung,
Trường Sinh sân điện vắng không bóng người.
Xin kết nguyện chim trời liền cánh,
Xin làm cây cành nhánh liền nhau,
Thấm chi trời đất dài lâu,
Giận này dằng dặc dễ hầu có nguôi…
